De keramische pan
Keramisch is de bekendste anti-aanbaklaag zonder PFAS. Het blijft wel een laag, en die vraagt meer zorg dan de meeste mensen denken.

Ja, een keramische pan is PFAS-vrij. Volgens de Rijksoverheid zijn voor een keramische anti-aanbaklaag geen PFAS gebruikt. Het is wel een coating, en die verliest bij de meeste pannen na verloop van tijd zijn gladheid. Hoe snel dat gaat, heb je voor een groot deel zelf in de hand.
In het kort Keramisch betekent hier geen aardewerk maar een dunne laag op basis van silica, zonder PTFE. De Consumentenbond testte in 2026 vierentwintig van deze pannen: in het begin werken ze allemaal goed, aan het eind van de test zijn de verschillen groot. Laag tot middelhoog vuur, geen bakspray en niet stapelen maken het meeste verschil.
Is een keramische pan PFAS-vrij?
Een gewone anti-aanbakpan heeft een laag van PTFE, beter bekend als teflon. PTFE is een fluorpolymeer en valt onder de PFAS, de groep stoffen die in het milieu bijna niet afbreekt. Een keramische laag is iets anders. Hij wordt gemaakt met de sol-gel-techniek: een vloeibaar mengsel op basis van silica (de stof waar zand uit bestaat) wordt op de pan gespoten en in een oven uitgehard. Er zit geen fluor in.
Waarzitwatin.nl, de consumentensite van de Rijksoverheid, zegt het kort: voor een pan met een keramische anti-aanbaklaag zijn geen PFAS gebruikt. Dat is de belangrijkste reden om voor keramisch te kiezen.
Wat je daarmee nog niet weet: hoe gezond de laag op lange termijn is. Over sol-gel-lagen vonden we geen beoordeling van het RIVM of een andere Nederlandse instantie. We schrijven dus niet dat keramisch "gezonder" is. Wel dat het een manier is om PFAS in je keuken te vermijden. Meer over PFAS zelf lees je in wat we weten over PFAS.
Wat zit er in een keramische anti-aanbaklaag?
Een keramische anti-aanbaklaag bestaat vooral uit siliciumdioxide, de stof waar ook glas en zand uit bestaan. GreenPan schrijft dat de grondstoffen van zijn Thermolon-laag uit siliciumdioxide komen. Samen vormen ze een spuitbare oplossing die grotendeels uit water bestaat. Na het spuiten hardt de laag bij een relatief lage temperatuur uit in een oven.
Het Nederlandse merk Cook & Pan heeft de samenstelling van zijn keramische laag gepubliceerd: gezuiverd water (40 tot 60 procent), polysiloxaan (30 tot 40 procent) en siliciumdioxide, aluminiumoxide en ethanol (elk 10 tot 20 procent). De laag gaat als vloeistof op de pan en wordt bij 150 graden hard gebakken. Volgens het merk verdampt de ethanol daarbij volledig. Polysiloxaan is familie van siliconen, en ook daar zit geen fluor in. Wat siliconen bij hitte doet, lees je in de siliconen bakvorm.
Dit zijn opgaven van de fabrikanten zelf. Niet elk merk maakt zijn recept bekend, en "keramisch" is geen beschermde term. Radar schrijft daarom: staat er niet duidelijk op de verpakking van welk materiaal de laag is, dan zit er waarschijnlijk toch PFAS in. Lees je PTFE, Teflon of Greblon, dan heb je geen keramische laag zonder PFAS. Een opdruk als "PFOA-vrij" zegt niets, want PFOA is al jaren verboden.
Is een keramische anti-aanbaklaag dan gezond? Wat PFAS betreft wel: die zitten er niet in. Over de laag zelf op lange termijn vonden we, zoals hierboven staat, geen oordeel van een Nederlandse instantie. Duidelijk is wel dat de laag slijt. Radar verwacht dat je een keramische pan na een paar jaar moet vervangen, omdat hij dan niet meer goed werkt.
Waarom een keramische pan gaat aanbakken
Bijna iedereen met een keramische pan kent het: de eerste maanden glijdt een ei er zo uit, daarna begint het te plakken. Daar zijn drie oorzaken voor.
De eerste is slijtage. Een keramische laag verliest bij intensief gebruik zijn gladheid. De Consumentenbond testte 24 koekenpannen met een keramische laag zonder PFAS (bijgewerkt in september 2026). Aan het begin presteerden ze allemaal goed. Aan het eind van de duurtest liepen de resultaten ver uiteen. Een goede pan kiezen scheelt dus echt.
De tweede is een aangebrande laag. Bakspray en olie die te heet wordt, branden vast op de coating. Fabrikant GreenPan waarschuwt daar zelf voor: spray warmt te snel op en laat een verkoolde laag achter. Die laag is dun en bruinig, en juist daar plakt je eten aan. Het goede nieuws is dat je hem vaak weer weg krijgt (zie schoonmaken).
De derde is de bodem. In de test van de Consumentenbond vervormde de bodem van alle pannen blijvend door de hitte. Een bol trekkende bodem zorgt ervoor dat olie en eten naar de rand glijden. Op de plekken die dan droog komen te staan, bakt het eerder aan.
Zo gebruik je hem
- Bak op laag tot middelhoog vuur. Een keramische pan wordt snel heet, ook op een lagere stand. Laat hem nooit leeg op het hoogste vuur staan.
- Gebruik altijd een beetje olie of boter. Kies een olie die tegen hitte kan, zoals zonnebloem- of raapzaadolie. GreenPan raadt extra vierge olijfolie af, omdat die snel verbrandt en een film op de laag achterlaat.
- Laat bakspray weg.
- Gebruik een houten of siliconen spatel. Metaal krast de laag.
- Laat de pan afkoelen voordat hij onder de kraan gaat. Een hete pan in koud water kan kromtrekken.
Schoonmaken en opbergen
Afwassen met de hand is het beste, met een zachte spons en een beetje afwasmiddel. Schuurmiddel, staalwol en ijzeren sponsjes beschadigen de laag. Sommige fabrikanten noemen hun pannen vaatwasserbestendig, maar raden de hand toch aan.
Bakt alles ineens aan, dan zit er meestal een aangebrande laag op. GreenPan geeft daarvoor dit advies: kook een laagje water in de pan, ongeveer twee minuten, en maak de pan daarna voorzichtig schoon met een melaminespons. Vlekken aan de buitenkant gaan weg met een papje van zuiveringszout en water.
Opbergen is minstens zo belangrijk als afwassen. De Consumentenbond zag in de test dat stapelen de laag beschadigt: zet vooral geen andere pan op de bodem van je keramische pan. Hang hem op, of leg een pannenbeschermer of een theedoek tussen de pannen.
Waar je op let bij het kopen
Kijk op de verpakking wat er echt staat. "PFOA-vrij" zegt weinig: PFOA is al jaren verboden, en een pan met een PTFE-laag mag dat nog steeds op de doos zetten. Zoek naar "keramisch", "zonder PTFE" of "PFAS-vrij". Hoe je een doos leest, staat uitgebreider in pannenset zonder PFAS.
Let ook op pannen die "hybride" heten. Dat zijn pannen met een patroon van staal in de laag, vaak in zeshoeken. De Consumentenbond nam ook zulke pannen mee in de test van PFAS-vrije pannen, maar het woord hybride zegt op zichzelf niets over de coating. Controleer dus wat er tussen dat patroon zit.
Kook je op inductie, dan moet de bodem magnetisch zijn. Een magneet die aan de onderkant blijft plakken is de snelste test. Een keramische pan met een aluminium lijf heeft daarvoor een aparte stalen plaat in de bodem nodig.
Keramisch of helemaal geen laag
Een keramische pan is een goede koekenpan voor eieren, pannenkoeken en vis, de dingen die aan kaal metaal snel vastzitten. Hij is geen pan voor altijd. Wie een pan wil die tientallen jaren meegaat, kiest een materiaal zonder laag. Een RVS pan of een gietijzeren pan kan hoge hitte aan, mag een metalen spatel hebben en heeft niets dat kan slijten. Ze vragen wel een andere manier van bakken.
Emaille wordt soms ook keramisch genoemd, omdat het een glaslaag is. Het werkt anders: emaille is een dikke laag die op gietijzer of staal is gesmolten en niet bedoeld is als anti-aanbaklaag. Het verschil tussen alle materialen staat naast elkaar in pannen zonder PFAS.
Een combinatie werkt goed: een keramische koekenpan voor het ei op zondag, en RVS of gietijzer voor de rest.
Wat we aanraden
Keramisch, inductie
Keramische koekenpan, 24 tot 28 cm
Kies er een die geschikt is voor inductie en waarop "zonder PTFE" of "PFAS-vrij" staat, niet alleen "PFOA-vrij".
Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)Opbergen
Pannenbeschermers
Zachte onderleggers voor tussen gestapelde pannen. Klein ding, maar het is precies waar de laag in de test op sneuvelde.
Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)Links naar bol zijn affiliatelinks: koop je via zo'n link, dan krijgen wij een kleine commissie. Jij betaalt hetzelfde. Hoe wij geld verdienen.
Bronnen
- Rijksoverheid, waarzitwatin.nl, "Pannen met een anti-aanbaklaag", gelezen op 25 september 2026
- Consumentenbond, "Beste pfas-vrije koekenpannen", test van 24 keramische koekenpannen, bijgewerkt 15 september 2026
- GreenPan, "Gebruik & onderhoud" (greenpan.nl), gelezen op 25 september 2026
- Consumentenbond, Consumentengids april 2025, "Producten met pfas"
- GreenPan, "What is Thermolon?" (help.greenpan.com), gelezen op 2 november 2026
- Cook & Pan, "This is what's inside the ceramic non-stick coating of Cook & Pan!", 27 maart 2026
- Radar (AVROTROS), "PFAS in een pan? Zo herken je het, en dit zijn alternatieven", bijgewerkt 25 mei 2023
Zie je iets dat niet klopt? Laat het ons weten, dan passen we het aan.
Reacties