De siliconen bakvorm
Siliconen bakvormen zijn handig en bevatten geen PFAS. Of ze helemaal veilig zijn, hangt af van hoe ze gemaakt zijn en hoe je ze gebruikt.

Ja, siliconen is PFAS-vrij. PFAS zijn stoffen met fluor, en siliconen is opgebouwd uit silicium en zuurstof. Helemaal zonder afgifte is een siliconen bakvorm alleen niet. Bij oventemperaturen kunnen kleine hoeveelheden siloxanen uit de vorm in je cake komen. De Belgische consumentenorganisatie Test-Aankoop vond zulke stoffen in 2022 bij een test van 25 bakvormen, en volgens haar eigen criteria lieten 21 daarvan te wensen over. Een groot gevaar is dat volgens de beschikbare tests waarschijnlijk niet. Het verschil tussen een goede en een slechte vorm zit vooral in hoe hij gemaakt is.
In het kort Siliconen bevat geen fluor en is dus geen PFAS. Wel kunnen siloxanen en restjes van kleurstoffen of katalysatoren naar je eten overgaan, vooral boven de 200 graden. Kies een vorm met het glas-en-vorksymbool, van platina-siliconen en uit een winkel die je kunt aanspreken. Bak hem de eerste keer leeg uit, vet hem niet in en gebruik hem niet elke dag, zeker niet voor kinderen. Wie helemaal geen afgifte wil, bakt in metaal zonder coating of in glas.
Is siliconen giftig?
Waarschijnlijk niet in de kleine hoeveelheden waar het om gaat, schrijft Test-Aankoop. Wel geeft siliconen bij hitte iets af. Test-Aankoop schreef al in 2014 dat siliconen zelf niet met voedsel reageert, maar vanaf 150 graden, en vooral vanaf 200 graden, kan ontbinden in siloxanen. Die komen in kleine hoeveelheden in je cake terecht. Hetzelfde geldt voor sporen van kleurstoffen en katalysatoren die bij het maken van de vorm zijn gebruikt.
Hoe schadelijk die siloxanen zijn, is nog niet goed bekend. Het Duitse BfR, dat in Duitsland de risico's van voedselcontactmaterialen beoordeelt, gaf in november 2022 een overzicht aan de Europese voedselautoriteit EFSA. Voor sommige siloxanen zijn er dierproeven met effecten op onder meer het gewicht van de nieren. Of die effecten ook voor mensen gelden, noemt het BfR onduidelijk. Er waren te weinig metingen in echt voedsel om het risico volledig te beoordelen. Daar komt bij dat er volgens Test-Aankoop geen geharmoniseerde Europese wetgeving is voor siliconen producten die met voedsel in aanraking komen.
Dat is geen reden om in paniek je bakvormen weg te gooien. Het is wel een reden om op te letten welke vorm je koopt en hoe vaak je hem gebruikt.
Is siliconen PFAS-vrij?
Ja. PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen: stoffen waarin fluor aan koolstof is gebonden. Siliconen is opgebouwd uit silicium en zuurstof en bevat geen fluor. Een siliconen bakvorm heeft dus geen PFAS, en daarom wordt hij vaak verkocht als alternatief voor een bakvorm met een teflonlaag.
Let wel op wat je precies koopt. Een metalen bakvorm met een zwarte anti-aanbaklaag is iets anders dan een vorm van siliconen. Die laag is vaak PTFE, en dat is wel een PFAS. Hoe je zo'n laag herkent, lees je in de titanium pan en pannenset zonder PFAS. En bakpapier dat als PFAS-vrij wordt verkocht, heeft meestal een siliconenlaag. Wat de Consumentenbond daarover vond, staat in bakpapier zonder PFAS.
Wat de test vond
Test-Aankoop deed in november 2022 een migratietest met 25 siliconen bakvormen. Daarbij meet je welke stoffen tijdens het bakken van de vorm naar het voedsel gaan. In de vormen werden verschillende chemische stoffen teruggevonden. Volgens Test-Aankoop lieten 21 van de 25 vormen te wensen over. Vier vormen kregen een aanbeveling. In 2014 had de organisatie al 14 vormen getest, ook toen met teleurstellende resultaten.
De conclusie van Test-Aankoop is voorzichtig. In kleine hoeveelheden vormen de stoffen waarschijnlijk geen groot gevaar. Maar wie zo'n vorm vaak gebruikt, krijgt er ook vaker iets van binnen, en dat kan voor kinderen een risico zijn omdat ze minder wegen. Het advies is daarom om siliconen bakvormen af en toe te gebruiken en niet dagelijks. Welke vier vormen het beste scoorden, staat achter de betaalmuur van Test-Aankoop. Dat geven we hier niet weer.
Waarom de ene vorm beter is dan de andere
Siliconen wordt met een katalysator uitgehard. Test-Aankoop noemt er twee: platina en peroxide. Platina-siliconen zou tot 300 graden stabiel blijven, terwijl bij peroxide-siliconen al vanaf 160 graden een risico op afgifte bestaat. Soms staat de katalysator op de verpakking. Staat het er niet op, dan weet je het niet.
Daarnaast telt de nabehandeling. Een goede fabrikant verhit de vorm na het maken nog een tijd, zodat de vluchtige stoffen er al in de fabriek uit gaan. Het BfR heeft daarvoor een aanbeveling: een siliconen product mag niet meer dan 0,5 procent vluchtige stoffen afgeven. Het BfR test dat door de vorm vier uur op 200 graden te houden. In de metingen die het BfR liet zien, gaf geen enkele vorm die onder de 0,1 procent bleef bij de derde test meer dan 50 microgram siloxanen per kilo vet voedsel af.
Voor jou in de winkel betekent dat: let op het glas-en-vorksymbool, kies platina-siliconen als het vermeld staat, en koop liever bij een winkel of merk in de EU dan een vorm zonder herkomst uit een webshop. Dat is ook het advies van Test-Aankoop.
Zo gebruik je een siliconen bakvorm
- Was de vorm voor het eerste gebruik af en bak hem daarna uit. Test-Aankoop raadt aan hem te vullen met water, bloem en olie, een uur in de oven te zetten op 220 graden en de inhoud weg te gooien. Zo gaat een deel van de stoffen eruit voordat je erin bakt.
- Houd je daarna aan de maximumtemperatuur van de fabrikant, en blijf liever onder de 200 graden.
- Vet de vorm niet in. Vet helpt stoffen uit de vorm naar het eten te gaan, schrijft Test-Aankoop. Siliconen laat ook zonder vet goed los.
- Zet de vorm nooit direct op een kookplaat of vuur, en snijd niet in de vorm.
- Was af zonder schuurspons of agressief schoonmaakmiddel.
- Gebruik hem af en toe, niet elke dag, en zeker niet dagelijks voor kinderen.
Sommige vormen zijn bedoeld voor chocolade of ijs en mogen helemaal niet in de oven. Dat hoort op de verpakking te staan.
Siliconen in de airfryer
Een siliconen bakje in de airfryer is in feite een siliconen bakvorm, alleen dichter bij het verwarmingselement en vaak op 180 tot 200 graden. Daarvoor gelden dezelfde regels: kijk naar het symbool en de maximumtemperatuur, bak het bakje de eerste keer uit en gebruik het niet voor alles. Wie de airfryer elke dag gebruikt, gebruikt zo'n bakje dus ook elke dag. Juist dan is een stalen mandje of een kleine glazen ovenschaal de rustigere keuze. Wat er allemaal in een airfryer kan, staat in airfryer-accessoires zonder PFAS.
Metaal of glas als alternatief
Test-Aankoop noemt glazen schalen en vormen van roestvrij staal als goed alternatief. Ze zijn minder handig, want je moet ze invetten of bekleden, maar er zit geen laag op die iets kan afgeven. Let bij metaal op dezelfde valkuil als bij pannen: veel metalen bakvormen hebben een zwarte anti-aanbaklaag. Zoek naar RVS of naar blik zonder coating, en gebruik voor muffins papieren vormpjes. Een emaille ovenschaal kan ook; waarom emaille veilig is, lees je in de emaille pan.
Wat we aanraden
We testen zelf geen bakvormen. Dit zijn zoekopdrachten op bol, zodat je zelf de productinformatie kunt vergelijken.
Zonder laag
RVS muffinvorm of bakvorm
Geen siliconen en geen coating. Kijk in de omschrijving of er echt geen anti-aanbaklaag op zit, en gebruik papieren vormpjes.
Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)Glas
Glazen ovenschaal van borosilicaatglas
Voor ovenschotels en cake, en in een klein formaat ook voor de airfryer. Meet eerst de binnenmaat van je lade.
Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)Toch siliconen
Bakvorm van platina-siliconen
Wil je het gemak van siliconen houden, zoek dan een vorm waarbij platina-siliconen en het glas-en-vorksymbool vermeld staan.
Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)Links naar bol zijn affiliatelinks: koop je via zo'n link, dan krijgen wij een kleine commissie. Jij betaalt hetzelfde. Hoe wij geld verdienen.
Bronnen
- Test-Aankoop, "Hoe veilig zijn siliconen bakvormen?", 17 november 2022
- Test-Aankoop, "Hoe gebruik je een siliconen bakvorm?", 17 november 2022
- Test-Aankoop, dossier "Siliconen bakvormen: siloxanen in uw cake", 7 augustus 2014
- Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR), Stefan Merkel, "BfR activities on silicone", presentatie op de 8e bijeenkomst van het EFSA-netwerk voor voedselcontactmaterialen, 23 november 2022
Zie je iets dat niet klopt? Laat het ons weten, dan passen we het aan.
Reacties